Azospermik Erkeklerde Cerrahi Yoldan Sperm Elde Etme (TESE, TESA, mikro TESE)
Azospermi, ejakülatta hiç sperm bulunmaması durumudur ve erkek kısırlığının önemli nedenlerinden birini oluşturur. TESE, TESA ve mikro-TESE yöntemleriyle testisten cerrahi olarak sperm elde edilerek mikroenjeksiyon (ICSI) ile tüp bebek tedavisi gerçekleştirilebilir. Obstrüktif azospermide başarı oranı %100, non-obstrüktif azospermide ise genel olarak %65 düzeyindedir.
Azospermi Nedir?
Menide hiç sperm bulunmaması anlamına gelen azospermi, erkek kısırlığı olgularının önemli sebeplerinden birisidir. Azospermi tüm erkeklerin %1’inde, infertilite problemi olan erkeklerin ise %10-15’inde görülür.
Menide çok az sayıda sperm bulunan ağır oligospermi ile azospermi birbirinden ayırt edilmelidir. Çünkü ağır oligospermide meninin santrifüje edilmesiyle elde edilebilecek az sayıdaki spermin mikroenjeksiyon için kullanımı mümkün olabilir; böylece ilave testlere veya cerrahi sperm elde etme girişimlerine gerek kalmayabilir.
Bu amaçla Dünya Sağlık Örgütü (WHO), en az iki meni örneğinde santrifüj sonrası çökeltinin mikroskopik incelemesi yapılmadan azospermi tanısı koyulamayacağını belirtmiştir.
Cerrahi Sperm Elde Etme Yöntemleri
Azospermi tedavisinde kullanılan tüm cerrahi sperm elde etme yöntemleri (TESE, TESA, mikro-TESE) şu özellikleri paylaşır:
- Lokal ya da genel anestezi altında uygulanabilir; hasta konforu açısından genel anestezi tercih edilebilir.
- Hastaneye yatış gerektirmeden ayaktan yapılan işlemlerdir.
- İşlem süresi genellikle 10-30 dakika arasındadır.
- İşlem sonrası günlük hayata devam edilebilir.
- Tümü tüp bebek merkezinde yapılır; alınan örnekler aynı anda laboratuvarda incelenerek sperm bulunup bulunmadığı görülür. Sperm bulunduğunda işleme son verilir.
PESA: Perkutan Epididimal Sperm Aspirasyonu
Testislerin üzerindeki epididime ince bir iğne ile girilerek içerisindeki spermler çekilir. Testislerin içinde bulunduğu skrotum kesisi olmadan, ciltten batırılan bir iğne ile uygulanır. Yalnızca obstrüktif azospermi olgularında kullanılabilir. Bu yöntemle sperm elde edilemezse testisten sperm elde etme yöntemlerine geçilir.
PTSA: Perkutan Testiküler Sperm Aspirasyonu
Skrotum açılmadan ciltten batırılan bir iğne ile testise girilerek testis dokusundan örnek alınır. Bu yöntemle sperm elde edilemezse TESE’ye geçilir.
TESE / TESA: Testiküler Sperm Ekstraksiyonu
Skrotum ve her bir testisi çevreleyen tunika albuginea küçük bir kesiyle açılır. Testis dokusundan küçük parçalar alınır; kesilen bölümler dikilerek işleme son verilir.
Mikro-TESE: Mikroskop Altında Testiküler Sperm Ekstraksiyonu
Skrotum ve tunika albuginea küçük bir kesiyle açıldıktan sonra testis dokusu cerrahi mikroskop altında incelenerek geniş görünen —sperm üretimi açısından daha verimli— kısımlardan örnekler alınır; kesilen bölümler dikilerek işleme son verilir.
Bu yöntemin testis dokusuna daha az zarar verdiğini öne süren yayınlar mevcuttur ve özellikle non-obstrüktif azospermi vakalarında tercih edilmektedir. Nitekim Lantsberg ve ark. (2022), 88 non-obstrüktif azospermik hastada mikro-TESE ile %61.2 sperm elde etme oranı bildirmiş; başarı oranının cerrahın deneyimiyle yıllar içinde %33’ten %73’e yükseldiğini göstermiştir.
Başarı Oranları
Liu ve ark. (2024), 627 hasta verisiyle yürüttüğü çalışmada mikro-TESE başarısının azosperminin altta yatan nedenine göre belirgin biçimde değiştiğini; gebelik oranının ise etiyolojiden bağımsız olarak esas olarak embriyo kalitesi ve partner yaşına bağlı olduğunu göstermiştir. Tharakan ve ark. (2022) tarafından Human Reproduction Update dergisinde yayımlanan sistematik derleme ve meta-analizde ise mikro-TESE ile non-obstrüktif azospermide genel sperm elde etme oranının %40-60 düzeyinde kaldığı ortaya konmuş; Avrupa Üroloji Derneği (EAU) kılavuzuna paralel biçimde rutin hormon tedavisinin önerilmediği vurgulanmıştır.
Sıkça Sorulan Sorular
Azospermi nedir ve ne sıklıkta görülür?
Azospermi, ejakülatta hiç sperm bulunmaması durumudur. Tüm erkeklerin %1’inde, kısırlık şikayetiyle başvuran erkeklerin ise %10-15’inde görülür. WHO kriterlerine göre tanı için en az iki ayrı meni örneğinin santrifüj sonrası mikroskopik olarak incelenmesi gereklidir; tek örnek yeterli değildir.
Obstrüktif ve non-obstrüktif azospermi arasındaki fark nedir?
Obstrüktif azospermide testis sperm üretir ancak iletim kanallarındaki tıkanıklık nedeniyle spermler ejakülata karışamaz. Non-obstrüktif azospermide ise testiste sperm üretimi yetersiz ya da çok azalmıştır. Bu ayrım hem tedavi yöntemini hem de cerrahi başarı oranını doğrudan belirler.
TESE, TESA ve mikro-TESE arasındaki fark nedir?
TESE ve TESA, testis dokusundan doğrudan örnek alınan standart yöntemlerdir. Mikro-TESE ise cerrahi mikroskop altında sperm üretimi açısından daha verimli bölgelerin seçilerek örneklendiği gelişmiş bir tekniktir. Lantsberg ve ark. (2022) verilerine göre mikro-TESE başarısı, merkezin birikimli deneyimiyle doğru orantılı olarak artmaktadır.
Cerrahi sperm elde etme işlemleri ağrılı mıdır?
Tüm yöntemler lokal veya genel anestezi altında uygulandığından işlem sırasında ağrı hissedilmez. İşlem süresi 10-30 dakika arasında değişir, hastaneye yatış gerekmez ve işlem sonrası günlük yaşama devam edilebilir.
Cerrahi sperm elde etme başarısız olursa ne yapılır?
Obstrüktif azospermide sperm bulunma oranı %100’e yakındır. Non-obstrüktif azospermide genel başarı oranı yaklaşık %40-65’tir; her 3 hastadan 1’inde sperm bulunamayabilir. Liu ve ark. (2024) verilerine göre başarı oranı azosperminin altta yatan nedenine göre önemli ölçüde değişmektedir. Sperm bulunamayan vakalarda donör sperm kullanımı veya evlat edinme gibi alternatif seçenekler değerlendirilir.
Elde edilen spermler hemen kullanılmak zorunda mıdır?
Hayır. Cerrahi olarak elde edilen spermler taze olarak aynı gün mikroenjeksiyon (ICSI) ile kullanılabileceği gibi, ileriki tedaviler için dondurularak da saklanabilir. Bu esneklik çiftin tedavi planlamasına göre en uygun zamanın seçilmesine olanak tanır.
Mikro-TESE’nin standart TESE’ye göre avantajı var mıdır?
Mikro-TESE, testis dokusunu cerrahi mikroskop altında inceleyerek daha yüksek sperm konsantrasyonuna sahip bölgeleri hedefler. Tharakan ve ark. (2022) meta-analizinde non-obstrüktif azospermide genel sperm elde etme oranının %40-60 düzeyinde kaldığı gösterilmiştir. Bu nedenle non-obstrüktif vakalarda mikro-TESE öncelikli tercih haline gelmiştir.
Bu yazı ilginizi çektiyse, bu konudaki diğer yazımı da mutlaka okuyun.
⚖️ Yasal Uyarı
Son tıbbi revizyon tarihi: 24 Şubat 2026. Bu makale, Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı, Üreme Tıbbı Uzmanı Doç. Dr. Senai Aksoy tarafından yazılmış ve tıbbi açıdan doğrulanmıştır. İçerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Her hasta bireyseldir ve tüp bebek sonuçları birçok tıbbi faktöre bağlı olarak değişir. Bu içerik hiçbir koşulda tıbbi muayene ve danışmanlığın yerini almaz. Lütfen kendi durumunuz hakkında her zaman doktorunuza danışın. © Doç. Dr. Senai Aksoy – Tüm hakları saklıdır.